مصائب شاعرانه­ یک زن

دیدارنیوزـ ایمان رضایی: "روز‌های نارنجی" حکایت روز‌های زنی دهاتی است که عادت به برداشتن قدم­ های بزرگی دارد. با وانت رانندگی می­ کند، کارگر جمع می­ کند، باغ خرید و فروش می­کند، تجارت می­کند و بین انبوه مردان، زنانگی­ش را فریاد می­زند. شخصیت "آبان" با بازی خیره کننده­ هدیه تهرانی، خنده­ ها و خوش­رویی هایش را انگار میان باغ پرتقالش جا گذاشته است. آنچه که آبان می­نماید، زنی عبوس، سرد و بی حوصله است. برعکس همسرش "مجید" با بازی هوشمندانه علی مصفا که انگار نقش "زن" و "مرد" بین این دو جابه­ جا شده است. هرچند به­نظر می­رسد که اصلا ایده فکری فیلمساز، همین جابه­ جایی تعمدی شمایل زنانه و مردانه است. این جابه­ جایی به حدی می­رسد که گاهی "مجید" از آبان قهر می­کند و می­خواهد وسایلش را جمع کند و از خانه برود. یا اینکه مجید کنار بخاری به خواب فرو رفته باشد و آبان ساعت پنج صبح از خانه بیرون بزند تا به کارهایش برسد. این نگاه درست و بدون اغراق فمینیستی، که نه موجب حقیر شمردن کاراکتر مرد قصه و نه موجب تحریف اذهان به مقوله "زن ذلیلی" می­شود، با دوربینی سوبژکتیو، پر تِکان و روی دست، تلفیق شده که تزلزلی از جنس دنیای سرد، اما پر مصیبت آبان را حاصل می­شود.

در فیلم، لحظه­ هایی شاعرانه در کنار روزمرگی­های سخت و طاقت فرسای پرتقال­ چینی در باغ شکل می­گیرد. دوربین هرچند که روی دست است و تاثیر مستندگونه را به­ جای تاثیر شاعرانه در اولویت قرار داده، اما کارگردانیِ درست، به کمک تاثیر گذاری درست اثر آمده تا گا‌هی در نما‌های لانگ و اکستریم لانگ، تمام کنش­ها و رنج­هایی که در قامت زنانگی می­بینیم، به شکلی کنایه آمیز، تلنگری شاعرانه را القا کنند. البته که انتخاب لوکیشن­ها و حضور در شمالِ سرسبز ایران و همینطور بهره ­مند بودن از موسیقی دلنشین کریستف رضاعی نیز بی­ تاثیر در خلق فضای احساسی فیلم نبوده، اما بوده ­اند فیلم­هایی که چنین فرصت­هایی را به دلیل عدم برخورداری از ایده ­های درست تصویری و کارگردانی، هدر داده­ اند.

"روز‌های نارنجی" از آنجا که بیشتر دل به زبان تصویر بسته و کمتر از دیالوگ و زبان گفتاری استفاده می­کند، کمی از لحاظ ریتم، کُند به نظر می­رسد که البته مخاطب سینمای ناتورالیستی به آن عادت دارد و اصلا همین کُند بودن ماجراست که فیلم را به دل می­نشاند، اما عدم استفاده از نما‌ها و سکانس‌های استعاره ­ای، نمادین و دور از فضای رئال، کمی موجب عدم یکپارچگی بین متن و زیرمتن شده است، به این معنی که شکل و تکنیک حاکم بر فیلم، به شدت جلوتر و بهتر از فیلمنامه و داستان است. این روایت مقتدرانه از زنانگی و این سر و شکل شرقی و طبیعت­ گرایانه فیلم، داستانی جدی‌تر و محکم‌تر از یک معامله تجاری بین یک زن و یک مرد بازاری می­طلبد. هرچند که چهره­ تراشیده شده­ زن­های فیلم زیر درد‌ها و رنج­های داستان، از طریق همین معامله تجاری به فیلم تزریق می­شود، اما گاهی کاغذبازی­ها و چک امضا کردن­ها و مشکلات بانکی، فیلم را دچار کلیشه ­های مرسوم رئال اجتماعی می­کند. البته که همچنان حضور یک زن به عنوان هسته مرکزی مصائب فیلمنامه و شاخ و شانه کشیدن ­هایش برای مردان و قهرمان­ سازی از شمایل زنانه، آن هم در بستری شاعرانه و سوژه­ محور، همچنان ایده ­ای نو و قابل احترام بین آثار اخیر سینمای ایران است، اما کاش وجه تمایز‌های بیشتری بین "روز‌های نارنجی" و هم­رده هایش می­دیدیم.

اگر اهل سینمای جهانی باشید، احتمالا متوجه تشابه "روز‌های نارنجی" با آثار فیلمسازی افراطی در دانمارک خواهید شد. لارس فون تریه، فیلمساز دیوانه­ دانمارکی و از بنیان­گذاران قرارداد فیلم­های دگما ۹۵، همیشه در تمام فیلم­هایش (جز در "اروپا" و "خانه­ ای که جک ساخت")، از زن‌ها بعنوان نقش اول و از مبحث زنانگی به عنوان مسئله اصلی آثارش استفاده کرده است. اتفاقا تمام مصائب و سختی­های زندگی زنان را با دوربینی متشنج، روی دست و پرتِکان به نمایش گذاشته که احساس می­کنم آرش لاهوتی کمی از فون تریه و مخصوصا فیلم "داگویل" با هنرنمایی "نیکول کیدمن" الهام گرفته است. هرچند که به استاندارد‌های شگفت انگیز فون تریه نزدیک هم نمی­شود، اما همین وام­ گیری‌ها (چه خواسته و چه ناخواسته) نوید روز‌های خوبی برای این فیلمساز جوان و تازه­ کار را می­دهد.

روز‌های نارنجی، به اندازه تمامی زنان، غمگین، قدرتمند و زیباست...

تیزر فیلم "روزهای نارنجی" :