حسن بهشتیپور، کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به اقتصاد ایران و رابطه آن با امنیت ملی نوشت: نباید نارضایتی بخشی از جامعه را صرفاً به «توطئه خارجی» و تحریمهای اقتصادی تقلیل داد، اما تاریخ بهوضوح نشان میدهد که قدرتهای رقیب و دشمنان، همواره از چنین شکافهایی برای پیشبرد اهداف خود در ایران بهرهبرداری کردهاند.
دیدارنیوز _ حسن بهشتیپور*: این روزها ایران عزیز ما با تحولات پرشتاب و بحرانهای فزاینده روبروست، با توجه به اینکه مفهوم امنیت ملی فراتر از توان نظامی و زرادخانههای دفاعی تعریف میشود، امنیت ملی در ایران امروز ریشه در ثبات اقتصادی، انسجام اجتماعی و سرمایهگذاری بر اعتماد عمومی دارد. تجربه تاریخی ایران و بسیاری از کشورها نشان میدهد که هیچ دیوار دفاعی، محکمتر از دیوار وحدت ملی نیست و هیچ سنگری، استوارتر از رفاه و امنیت معیشتی مردم نمیباشد. وقتی فشارهای اقتصادی، زندگی قشرهای کمدرآمد و متوسط را تحتالشعاع قرار میدهد، نارضایتیای شکل میگیرد که تنها محصول شرایط تحریمی نیست. ناشی از ناکارآمدی مدیریتی در بخشهایی از کشور هم هست. براین اساس نباید نارضایتی بخشی از جامعه را صرفاً به «توطئه خارجی» و تحریمهای اقتصادی تقلیل داد، اما تاریخ بهوضوح نشان میدهد که قدرتهای رقیب و دشمنان، همواره از چنین شکافهایی برای پیشبرد اهداف خود در ایران بهرهبرداری کردهاند.
نمونه بارز این بهرهبرداری را در دوران ترامپ شاهد هستیم، هنگامی که با پیامهای مستقیم خطاب به مردم ایران، تلاش کرد بین ملت و دولت اختلاف ایجاد کند. اما پاسخ هوشمندانه ایرانیان، همانگونه که در مواجهههای مختلف از جمله جنگ تحمیلی ۱۲ روزه نشان داد، ترکیبی از ایستادگی در برابر مداخله خارجی و مطالبهگری مسؤولانه از حاکمیت برای حل مشکلات داخلی بوده است. این دوگانه در واقع نشاندهنده بلوغ سیاسی جامعه ایرانی است که هم به استقلال خود هم به عدالت و رفاه میاندیشد. براین اساس میتوان گفت هیچ راهبرد امنیتی، بدون پشتوانه سرمایه اجتماعی پایدار دوام نمیآورد. اتحاد ملی زمانی شکل میگیرد که مردم باور کنند صدایشان شنیده میشود و دغدغههای معیشتی آنان در اولویت اقدام مسؤولان قرار دارد.
در فضای ملتهب کنونی منطقه، برخی جریانهای تندرو با ترویج گفتمانهای غیرمنطقی مانند «حمله پیشدستانه»، ناخواسته در مسیر منافع دشمنان حرکت میکنند. چنین اقدام شتابزدهای نه تنها بهانه لازم را به دست رقبا میدهد، بلکه متحدان بالقوه را از ایران جدا میسازد و کشورهای بیطرف را به میدان درگیری میکشاند. عقلانیت راهبردی حکم میکند که ایران هوشمندانه از دام تحریکات پرهیز کند. در این میان، دیپلماسی فعال و چابک، بهویژه از نوع اقتصادی، انتخاب عقلانی و یک ضرورت حیاتی است. با آنکه شرایط امروز ایران ایدهآل برای مذاکره با آمریکا نیست، اما اصل گفتوگو همچنان تنها مسیر واقعبینانه برای کاهش تنش و مدیریت بحران با این دشمن بد سگال ایران است.
ایران همواره آمادگی خود را برای مذاکره عزتمند اعلام کرده است، اما چنین مذاکرهای تنها زمانی معنا دارد که طرف مقابل از منطق تحکم و دیکته دست بردارد. به نظر میرسد در وضعیت تهدید و فشار کنونی، راهبرد عقلانی و همهجانبه برای ایران بر سه محور کلیدی زیر استوار است:
۱. اولویتدادن به حل ریشهای مشکلات اقتصادی از طریق اصلاحات ساختاری، شفافسازی، مبارزه با فساد و رانت، و بازگرداندن امید به آینده در بین آحاد مردم ایران
۲. پرهیز قاطع از هرگونه اقدام تحریکآمیز و شتابزده مسئولین که میتواند کشور را درگیر مخاطرات پرهزینه کند و در مقابل بر خنثیسازی تلاشهای دشمن برای کشاندن ایران به جنگ، متمرکز شوند.
۳. حفظ آمادگی کامل برای تعامل سازنده با جهان، با حفظ استقلال و حاکمیت و منافع ملی، به منظور پیدا کردن راهحلهای سیاسی برای مدیریت تنش در روابط منطقهای و بین المللی.
نتیجهگیری
امنیت ملی ایران، مانند هر کشور دیگری، در گرو ایجاد تعادل ظریف بین اقتدار و انسجام ملی و هوشمندی خارجی است. اقتدار داخلی از طریق پاسخگویی به نیازهای واقعی مردم و ساختن اقتصادی پویا و عادلانه محقق میشود. تجربههای تلخ گذشته، از ناآرامیهای ۹۶ تا اعتراضات ۹۸ و ۱۴۰۱، هشدارهای مکرری بودند که نشان دادند تأخیر در اصلاحات اقتصادی و سیاسی، تنها میدان مانور دشمنان و عوامل نفوذی آنان را گستردهتر میکند. امروز فرصتی است برای درس گرفتن از این تجارب. تقویت سواد رسانهای جامعه در کنار شفافسازی و پاسخگویی نهادها، میتواند سپر محکمی در برابر جنگ روانی دشمن باشد.
در جهانی که قدرتهای بزرگ ملتها را قربانی منافع خود میکنند، ایران تنها با اتکا به اراده جمعی مردمش، عقلانیت در مدیریت کلان، اقتصادی توانمند و دیپلماسی چابک و اثرگذار میتواند امنیت، حاکمیت و منافع ملی خود را حفظ کند. مسیر پیشرو، نیازمند نگاهی بلندمدت، جسارت در اصلاحات داخلی و خردمندی در عرصه بینالملل است. آینده امن و سربلند ایران، در گرو تصمیمهایی است که امروز، با اولویت قرار دادن معیشت و مطالبات بهحق مردم، گرفته میشود.
*کارشناس مسائل بین الملل
