روزنامه هممیهن در گزارشی درباره اعتراضات مردمی و گسترده دیماه در ایران نوشت: فعالان اجتماعی میگویند، آنچه در روزهای اخیر پشتسر گذاشتهاند کمی سختتر از کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و جنگ ۱۲ روزه بود و زمان پایان یافتن بحران دیماه ۱۴۰۴ هنوز روشن نیست.
دیدارنیوز: کمکهای مالی و خدمات رواندرمانی برای مددجویان قطع، بانکهای تامین غذا تعطیل شده و تمایل کارتنخوابها برای ترک اعتیاد افزایش پیدا کرده، چون امکان تامین مواد مخدر برای آنها سختتر شده است.
«بحرانها شکل آسیبهای اجتماعی را تغییر میدهند»؛ این خلاصهای از روایت فعالان اجتماعی از شرایطی است که این روزها تجربه میکنند؛ حالا قطع اینترنت به روز دهم رسیده، فضای شهرها همچنان امنیتی است، ارتباط اقشار آسیبپذیر با مردم و کمکهای مالی بهصورت کامل قطع و خدمات موسسات کاهش آسیب مختل شده، بانکهای تامین غذا تعطیل شده و تمایل کارتنخوابها برای ترک اعتیاد افزایش پیدا کرده؛ چون امکان تامین مواد مخدر برای آنها سختتر شده است.
فعالان اجتماعی به «هممیهن» میگویند، آنچه در روزهای اخیر پشتسر گذاشتهاند کمی سختتر از کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و جنگ ۱۲ روزه بود و زمان پایان یافتن بحران دیماه ۱۴۰۴ هنوز روشن نیست.
بعد از قطع اینترنت از شامگاه ۱۹ دیماه، واریز کمکهای مردمی به حسابهای موسسات خیریه و مردمنهاد بهطور محسوسی کاهش پیدا کرده و برخی دیگر خدمات خود را کاهش دادهاند؛ مثل موسسه کاهش آسیب «نورهدایت» که خدمات خود را شامل تامین غذای گرم، لوازم دارویی و بهداشتی و اقلام کاهش آسیب و سرنگ، سوزن و کاندوم کاهش داده است. علاوه بر این بهدلیل فضای امنیتی شهر، تردد ونهای این موسسه به پاتوقها همچنان ادامه دارد، اما با مشکلات بیشتری انجام میشود.
سپیده علیزاده، مدیر این موسسه توضیح میدهد که وقوع اعتراضات اخیر و قطع اینترنت، چطور مثل روزهای جنگ و کرونا زندگی کارتنخوابها و افراد تحت پوشش این سازمان را تغییر داده و آن را بحرانیتر میکند. علیزاده میگوید بحرانهای اجتماعی باعث میشود شکل آسیبهای اجتماعی تغییر کند، اما دستگاههای متولی آن آمادگی این شرایط را ندارند و تا زمانی که آنها چارهای برای این شرایط پیدا کنند و دستورالعملی برای آن تدوین کنند، عمق آسیبها بیشتر میشود: «خیلی از فعالیتهای ما با کمکهای مردمی پیش میرود. موقعیتهای مشابه، من را یاد دوران کرونا و جنگ ۱۲ روزه میاندازد. در چندروز اول همه سازمانها بلاتکلیف هستند و هیچ برنامهای ندارند.
سازمانهای مسئول در این شرایط، پاسخگو نیستند و کمکی نمیکنند و نمیگویند در این وضعیت باید چهکار کنیم؟ تا وقتی از این بلاتکلیفی بیرون بیاییم و سازمانها دستورالعملی بدهند، حداقل یکهفته میگذرد و آسیبپذیرترین افراد جامعه دچار آسیب مضاعفی میشوند.» در روزهای شلوغی و اعتراضات خیابانی در ایران که در روزهای ۱۹ تا ۲۱ دیماه به اوج خود رسید، ونهای این موسسه با شرایط پیچیدهتری به پاتوقها تردد میکردند؛ چون در شرایط مشابه و آمادهباش نیروهای انتظامی، نظارت و حساسیت روی این خودروها بیشتر میشود. علاوه بر این وقتی تمرکز و فعالیتهای انتظامی افزایش مییابد، پاتوقها هم برای کارتنخوابها ناامنتر میشود.
آنطورکه علیزاده تعریف میکند اگر بازارها فعال نباشند، ضایعاتی هم تولید نمیشود که کارتنخوابها بهواسطه جمعآوری آن، درآمدی داشته باشند و مواد مخدر تهیه کنند؛ بههمیندلیل درخواست از موسسه برای کمک به ترک اعتیاد از سوی این گروه افزایش پیدا کرده است، بااینحال علیزاده توضیح میدهد که بهدلیل قطع کمکهای مالی نمیتوان آنها را به مراکز ترک اعتیاد معرفی کرد: «چالشهای اجتماعی قیمت مواد مخدر را افزایش میدهد و تامین آن برای کارتنخوابها سخت میشود؛ بههمیندلیل تقاضا برای ترک اعتیاد در این چندروز افزایش پیدا کرده است؛ چون مواد مخدر در دسترس نیست و کارتنخوابها نگران بودند که در جریان اعتراضات با مشکل روبهرو شوند، برای همین موضوع با من تماس میگرفتند تا آنها را به کمپ معرفی کنم. الان اگر یک معتاد تمایل داشته باشد که به کمپ ترک اعتیاد برود، هیچ کمپی بهصورت رایگان او را پذیرش نمیکند، اما معتادی که تمایل ندارد در کمپها بستری شود، همه تلاش میکنند او را به این مراکز معرفی کنند. حالا در این روزها کارتنخوابهای زیادی بهویژه زنان، تمایل دارند که به کمپها معرفی شوند، اما در این شرایط ما هیچ راهی برای تامین هزینه آن نداریم؛ چون همیشه هزینه ترک اعتیاد در کمپها را بهواسطه کمکهای مردمی تامین میکنیم.»
یکی از خدمات موسسه برای کارتنخوابها تست رایگان (اچ. آی. وی) است، اما درحالحاضر هم فضا بهسختی برای ورود خودرو به پاتوقها و مشاوره دادن به آنها فراهم است. علیزاده میگوید یکی از گروههای آسیبپذیر که در جریان بحرانهای اجتماعی بهشدت تحتتاثیر قرار میگیرند، زنان کارگر جنسیاند. او میگوید این گروه از زنان هیچوقت بهرسمیت شناخته نمیشوند و در این شرایط وضعیتشان سختتر میشود، اما در واقعیت آنها وجود دارند و حتی نیاز بیشتری به اقلام بهداشتی و پیشگیری از بارداری دارند.
اولویت با تامین غذاست
تامین مالی خُِرد از طریق گروههای تلگرامی، واتساپی و اینستاگرام در چندسال اخیر توانسته به تامین مالی موسسات خیریه و عام المنفعه کمک کند. بخشی از خدمات موسسات خیریه، تامین اقلام و خوراکی است که با ایجاد بانک غذا آن را مدیریت میکنند، اما این خدمات هم در شرایط فعلی کارکرد خود را از دست داده است. این موسسات بهدلیل قطع کمکهای مالی خُرد و کوچک در تامین مواد اولیه غذایی شعب خود هم با مشکل روبهرو شدهاند و همه ورودیهای مالی و مواد غذایی بهشدت کاهش پیدا کرده است و تنها دلیل آن هم قطع ارتباط با خیران و مردم است.
موسسه خیریه مهرآفرین با ۱۰ هزار و ۸۶۴ مددجو در استانهای مختلف با مشکلات مشابهی روبهرو شده است، اتفاقی که در بحرانهای اجتماعی و سیاسی سالهای اخیر مثل کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و جنگ ۱۲ روزه هم با آن مواجه شد، اما این دوره برای آنها سختتر بود؛ چون همه راههای ارتباطی حتی پیام کوتاه هم قطع شده بود. تمرکز خدمات این موسسه بر حمایت از کودکان بدسرپرست و بیسرپرست است و از درمان تا کمکهای معیشتی، تحصیل و رواندرمانی و مسکن آنها را تحت پوشش قرار میدهد، اما حالا غیر از درمان و تامین کمکهای معیشتی، همه خدمات آنها قطع شده است. این موسسه در همه شهرها غیر از سمنان، شعبه دارد و بسیاری از مددجویان در روستاهای دوردست، همیشه از طریق اینترنت و تماس تلفنی با آنها در تماساند، اما حالا این ارتباط قطع شده است.
در طول ۹ روزی که از قطع اینترنت میگذرد میزان کمکهای مردمی به این موسسه به یکچهارم رسیده است. روابط عمومی این موسسه توضیح میدهد که بهدلیل همین شرایط، خدمات آنها مانند دوران جنگ ۱۲ روزه اولویتبندی شده است، اما در آن بازه زمانی حداقل امکان ارسال پیام کوتاه وجود داشت. تا پیش از وصلشدن پیام کوتاه از روز شنبه ـ ۲۷ دیماه ـ شرایط برای آنها بدتر از بحرانهای قبلی بود.
در این روزها خدمات مختلفی مثل رواندرمانی حذف شده و درمان و تامین ارزاق در اولویت قرار گرفتهاند: «قطع خدمات رواندرمانی برای مددجویان در این شرایط بسیار خطرناک است؛ هرچه وضعیت نامساعد اقتصادی تشدید میشود، فشاری که به اقشار فرودست وارد میشود بسیار زیاد است و باعث خودکشی و آسیبهای متعددی میشود؛ بههمیندلیل رواندرمانی در این شرایط بسیار ضروری است، اما درحالحاضر فقط باید برای بقای آنها چارهای اندیشید.»
این موسسه - مانند بسیاری از موسسههای عامالمنفعه- برای وفادار نگهداشتن حامیان خود از کمکهای مالی جمعشده گزارش تصویری تهیه و برای آنها ارسال میکرد، اما حالا این موضوع ممکن نیست. علاوه بر این، مددکاران آنها هم امکان فعالیت میدانی و حضور در پاتوقهای کارتنخوابها را ندارند؛ برنامهای که برای پیدا کردن کودکان آسیبدیده انجام میشود، اما حالا امکان این بررسیهای میدانی از این پاتوقها وجود ندارد.
درحالحاضر راه ارتباطی با خانوادهها از طریق تلفن ادامه پیدا میکند و شرایط مددجویانی که از قبل پرونده دارند پیگیری میشوند و خدمترسانی به آنها اولویتبندی شده است، اما قطع اینترنت باعث شده که بسیاری از مددجویان خودمعرف که از طریق اینستاگرام خودشان را به موسسه معرفی میکردند، از این امکان محروم شوند. کارشناس روابط عمومی موسسه مهرآفرین توضیح میدهد که در بسیاری از موارد، برخی از مددجویان نیاز به کمکهای فوری دارند، اما این خدمات هم درحالحاضر قطع شده است.
به گفته او موسسه مهرآفرین کمکهای مردمی را از طریق اینستاگرام و تلگرام دریافت میکند و بخش زیادی از حامیان آنها قشر متوسط جامعهاند که با ارقام خُرد، اما مستمر به آنها کمک میکنند، اما در این مدت، میزان کمکهای مردمی به یکچهارم رسیده که آن هم از طرف حامیان ثابت ادامه پیدا کرده است، اما این ارقام نیازهای مددجویان را تامین نمیکند و بههمیندلیل درحالحاضر تیم مشارکتهای مردمی این موسسه برای جذب کمکهای مالی با حامیان خود از طریق تلفن در تماساند.
عاصفه کامرانی، عضو هیئتمدیره انجمن ارفک هم روایت مشابهی دارد. در طول یکهفته اخیر واریز کمکهای مالی از سوی حامیان به روزانه یکمیلیون تومان رسیده است؛ درحالیکه تا پیش از این، بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان بوده و هزینه آموزش کودکان تحت پوشش انجمن از همین مسیر تامین میشد.
کامرانی میگوید قطع اینترنت بهصورت زنجیروار تمام فعالیتها را تحتتاثیر قرار داده است؛ از جذب منابع مالی تا آموزش کودکان. منابع مالی این موسسه بهصورت کامل از طریق کمکهای مردمی، برگزاری رویدادها و کمپینها و ایجاد کسبوکار اجتماعی برای پایداری منابع مالی تامین میشود و هیچ وابستگیای به سازمانهای دولتی وجود ندارد بههمیندلیل یکی از بزرگترین نگرانیهای مسئولان این انجمن، ادامه فعالیتهای انجمن است؛ چون قطع ارتباط با حامیان به معنی قطع این منابع مالی است. به گفته کامرانی، مسئولان این انجمن این روزها عملاً بستری برای حفظ ارتباط خود با مردم ندارند: «اگر ارتباط ما با مردم قطع شود دیگر آن منابع مالی را از دست میدهیم. ما در «ارفک» کارگروهی برای جذب مشارکتها و تامین منابع مالی داریم که درحالحاضر بیکار است؛ چون هیچ بستری برای فعالیت ندارد. یکی از اقدامات ما ارائه گزارش عملکرد به خیران بود که آن هم متوقف شده است.
یکی از دلایل قطع کمکهای مردمی، شرایط روحی مردم است و دلیل دیگر هم نبود دسترسی است. کودکان، بیدفاعترین قشر جامعهاند و کودکان کار و آسیبدیده تحت پوشش انجمن هم در این روزها آسیب مضاعفی را تجربه میکنند؛ چون شبکه ارتباطی با حامیان قطع است.» او توضیح میدهد که همه فعالان اجتماعی نگراناند و نمیدانند در شرایط فعلی باید برای تامین منابع مالی و قطع نشدن ارائه خدمات چه کنند: «رویکرد ما هم درحالحاضر این است که ارتباطمان با کودکان قطع نشود.»
بخشی از خدماتی که انجمن به کودکان تحت پوشش خود ارائه میدهد، آموزش آنلاین است که در روزهای اخیر کاملاً قطع شده است؛ چون این آموزشها در بستر گوگلمیت و واتساپ برگزارمی شود: «ما پروژهای بهنام حورا داریم که بر آموزش دختران دانشآموز کنکوری سیستان و بلوچستان متمرکز بود و حالا امکان مشاورهها و آزمونهای آنلاین آنها هم قطع شده است. درحالیکه ما همه تلاش خود را بر ارائه خدمات باکیفیت متمرکز کرده بودیم، حالا با اختلال در مسیر ارائه خدمت روبه رو شدهایم.»
موسسه «ارفک» برای کودکان تحت پوشش خود در تهران، صبحانه و ناهار فراهم میکند و بخشی از کمکهای خُرد و ماهیانه را از طریق گروههای مجازی خود تامین میکند. بخش زیادی از نیروی انسانی این موسسه را نیروهای داوطلب تشکیل میدهند و دورههای آموزشی، طراحی برنامه و روند آموزش از طریق همین نیروها و گروههای آنلاین ادامه پیدا میکند، اما حالا ارتباط با آنها هم قطع شده است.
کامرانی توضیح میدهد مشابه این شرایط را در روزهای جنگ ۱۲ روزه هم تجربه کردهاند و میداند که این شرایط تبعات بلندمدتی دارد که کمکم خود را نشان میدهند: «هر اختلالی که در جریان ارتباط با اقشار آسیبدیده رخ دهد، باعث میشود برخی از کارها را از ابتدا شروع کنیم، بهخصوص در حوزه آموزش. در شرایطی که ارتباط با خانوادهها کاهش پیدا میکند تاثیر آسیبهای اجتماعی بسیار قدرتمندتر از فعالیتهای ما میشود و اثر اقداماتی که از قبل انجام دادیم، کمرنگ میشود.
نیروی فعال اجتماعی هم توان مشخصی دارد، با اینکه این نیرو معتقد است آموزش در طول زمان نتیجه خود را نشان میدهد، اما وقتی میبیند سرعت آسیب از تلاشهای او بیشتر است، انگیزه و تعلقخاطر خود را از دست میدهد و درنهایت شاهد خواهیم بود که به آهستگی خیر جمعی از بین میرود و جبران این اثرات بلندمدت بسیار زمانبر است.»
خاموشی کودکان آسیبدیده
یکی دیگر از خدمات عامالمنفعهای که در هفتههای اخیر از دسترس خارج شده، خدمات مشاورههای حقوقی و مددکاری انجمن حمایت از کودکان است. بسیاری از فعالیتهای این انجمن هم بر بستر اینترنت ارائه میشود و در طول روزهای اخیر اگر خانوادهای نیاز به ارتباط با انجمن داشت، هیچ دسترسیای به آنها نداشت. سارا بابایی، مدیرعامل انجمن حمایت از کودکان میگوید که آسیب قطع اینترنت بهطور مستقیم به خانوادهها و کودکان برمیگردد: «مخاطبان ما دیگر هیچ راه دسترسیای به انجمن ندارند و نمیتوانیم هیچ نوع اطلاعرسانی داشته باشیم که اگر کسی نیاز به مشاوره حقوقی یا مددکاری داشته باشد، به ما مراجعه کند.»
این انجمن آمادگی خود را برای کمکرسانی اعلام کرده بود، اما حداقل در یکهفته گذشته تماس با صدای یارا، واحد مددکاری و بخش حقوقی انجمن، به صفر رسیده است. بابایی توضیح میدهد که مردم این انجمن را بیشتر از طریق سایت آن میشناسند و در همین سایت هم یک درگاه پرداخت برای کمکهای مردمی در نظر گرفته شده است، اما باتوجه به اینکه امکان باز کردن سایت وجود ندارد، کمکهای مالی واریز نمیشود: «تعدادی از خانوادهها در انجمن پرونده دارند و در این روزها ارتباط با آنها هم بسیار کاهش پیدا کرده است؛ چون خانوادهها نگران رفتوآمد بچههایشان میشوند و ارتباطمان با مخاطبان ثابت خودمان که بهصورت حضوری به انجمن مراجعه میکردند کم شده است؛ آنهم در شرایطی که ممکن است نیاز به خدمات انجمن داشته باشند، اما امکان دسترسی انجمن حمایت از کودکان «پرنده درخت کوچک» در تهران حدود ۲۰۰ کودک را تحت پوشش قرار داده است که بخشی از آنها مشغول بهکارند و همچنان آموزشهای خود را بهصورت حضوری ادامه میدهد؛ بخش زیادی از کمکهای حامیان موسسه برای تامین کمکهای آموزشی این کودکان است و بهدلیل قطع اینترنت، در شرایط فعلی بهصورت کامل قطع شده است.»
سهیلا ثابتی، مسئول آموزش این انجمن هم میگوید، هزینه تامین میانوعده و غذای گرم کودکان تحت پوشش این انجمن، به کمک استوریها و پستهای اینستاگرام تامین میشود، اما حامیان مالی این انجمن در این روزها از فعالبودن آن بیخبرند و فکر میکنند که تعطیل است.
علاوه بر این درحالحاضر سازمانهای فعال در حوزه کودکان و نوجوانان به اخبار مربوط به آنها دسترسی ندارند: «تا پیش از این روزها این اخبار را از طریق گروهها به اشتراک گذاشته میشد، اما در هجوم اخبار این روزها، هیچ دسترسیای به خبرهای مربوط به کودکان نداریم. اگر این شرایط ادامه پیدا کند، اوضاع بهشدت پیچیده میشود و کار ما لطمه میخورد. علاوه بر این، هماهنگیهای آموزش کودکان و ارتباط با مربیان هم مختل شده است و بهدلیل شرایط، برخی از روزها زودتر موسسه را تعطیل میکردیم. ما نمیتوانیم هیچ کلاسی را بهصورت آنلاین برگزار کنیم.»
این انجمن در دوران جنگ بهدلیل تامین امنیت کودکان، فعالیت خود را بهصورت کامل تعطیل کرد و در آن بازه زمانی هم دسترسی به خانوادهها برای آنها بسیار سخت بود. ثباتی توضیح میدهد که درمان کودکان تحت پوشش انجمن «پرنده درخت کوچک» هم متوقف شده است: «برخی موسسات، واسطه ما با مراکز درمانیاند و ما کودکان را به آنها معرفی میکنیم و آنها یا هزینه درمانشان را میدهند یا پزشک معرفی میکنند، اما این خدمت هم در تمام این مدت قطع شده بود.»
