به گفته حرمت الله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی، امروز گردشگری ایران در وضعیتی قرار دارد که نه نشانه روشنی از بهبود دیده میشود و نه میتوان مسیر افول آن را پیشبینی کرد. او گفت: تنها دفاتر خدمات مسافرتی در ماههای اخیر حدود یک همت خسارت مستقیم متحمل شدهاند و اگر خسارات ناشی از قطع اینترنت و تعطیلی سفرها نیز محاسبه شود، این رقم به دو همت میرسد.
دیدارنیوز: نشست خبری بررسی وضعیت گردشگری کشور در بحرانهای اخیر به فرصتی برای بیان صریح دغدغهها، انتقادها و هشدارهای فعالان این حوزه تبدیل شد. نشستی که در آن حرمت الله رفیعی، با نگاه انتقادی و آسیبشناسانه، وضعیت کنونی گردشگری کشور را «برزخی، مبهم و نگرانکننده» توصیف کرد.
حرمت الله رفیعی در نشست خبری بررسی وضعیت گردشگری کشور با مرور بحرانهای پیاپی سالهای اخیر گفت: از زمان شیوع کرونا تا بحران بنزین، از اتفاقات اجتماعی سال ۱۴۰۱ تا جنگ ۱۲ روزه، صنعت گردشگری همواره در معرض شوکهای سنگین قرار داشته است.
او تأکید کرد: هر بار پس از بروز یک بحران تصور میشد که شرایط به بدترین حالت خود رسیده، اما واقعیت این است که وضعیت فعلی گردشگری حتی از دوران جنگ ۱۲ روزه نیز بحرانیتر است.
به گفته رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی، امروز گردشگری ایران در وضعیتی قرار دارد که نه نشانه روشنی از بهبود دیده میشود و نه میتوان مسیر افول آن را پیشبینی کرد. این صنعت در شرایطی گرفتار بلاتکلیفی شده که فشارهای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و کاهش شدید قدرت خرید مردم بهطور همزمان بر آن سایه انداخته است.
او افزود: واکنشهای تند اجتماعی به تبلیغات تورهای گردشگری در فضای مجازی، خود نشانهای از عمق بحران معیشتی و روانی جامعه است.
رفیعی با اشاره به تبعات مستقیم این شرایط بر دفاتر گردشگری گفت: تنها دفاتر خدمات مسافرتی در ماههای اخیر حدود یک همت خسارت مستقیم متحمل شدهاند و اگر خسارات ناشی از قطع اینترنت و تعطیلی سفرها نیز محاسبه شود، این رقم به دو همت میرسد.
به گفته او، حتی پس از برقراری دوباره اینترنت نیز بازار گردشگری تحرک خاصی نداشته و بسیاری از دفاتر عملاً در آستانه تعطیلی قرار گرفتهاند.
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی با انتقاد از سیاستهای اقتصادی موجود اظهار کرد: به جای آنکه شرایطی فراهم شود تا کسبوکارها دوباره راه بیفتند، تصمیمات موجود منجر به فقیرتر شدن مردم شده است.
او گفت: بنیه اقتصادی در حال تحلیل رفتن است و این شرایط، گردشگری را که به شدت وابسته به توان مالی مردم است، بیش از سایر بخشها تحت فشار قرار داده است.
رفیعی در ادامه با تأکید بر ظرفیتهای ذاتی گردشگری تصریح کرد: گردشگری صنعتی زودبازده است که برخلاف صنایع سنگین، نیازمند سرمایهگذاریهای کلان اولیه نیست و از همان ابتدا میتواند پول و ارز وارد کشور کند. با این حال، سوءمدیریت، موانع اداری و نگاه حاکمیتی به این صنعت باعث شده گردشگری ایران از این ظرفیت محروم بماند.
به گفته او، اگر موانع موجود برداشته شود و جلوی سوداگری در این حوزه گرفته شود، گردشگری میتواند دوباره احیا شود و به تبع آن، سایر صنوف نیز جان بگیرند.
او یکی از مشکلات اساسی را ناکارآمدی و زیادهخواهی در بخشهایی از بدنه دولت دانست و گفت: تا زمانی که این موانع بهصورت شفاف اعلام و رفع نشوند، امیدی به ترمیم زخمهای این صنعت وجود ندارد.
رفیعی تأکید کرد که بخش خصوصی بارها نشان داده است با کمترین امکانات و حتی یک مکاتبه ساده میتواند بسیاری از مشکلات را حل کند، اما نگاه دستوری و از بالا به پایین مانع از استفاده از این ظرفیت شده است.
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی با مقایسه وضعیت فعلی با دوره پس از اتفاقات سال ۱۴۰۱ گفت: در آن مقطع، گردشگری با یک وقفه یکماهه مواجه شد، اما پس از آن تورهای ورودی و سفرها دوباره آغاز شد. امروز، اما شدت رکود بسیار عمیقتر است و هیچ چشمانداز روشنی برای بازگشت سریع بازار دیده نمیشود.
او به وضعیت گردشگران ورودی نیز اشاره کرد و گفت: کشورهای اروپایی، آمریکا و حتی برخی کشورهای منطقه رسماً به اتباع خود هشدار دادهاند که از سفر به ایران پرهیز کنند. این در حالی است که حتی در دوران پسابرجام نیز برخلاف تصور عمومی، تعداد گردشگران ورودی از اروپا و آمریکا بسیار محدود بود و از ۳۰ هزار نفر فراتر نرفت، در حالی که کشور عمان در همان دوره بیش از ۳۰ هزار گردشگر به ایران اعزام کرد.
رفیعی یکی از خطاهای راهبردی گردشگری ایران را بیتوجهی به بازارهای منطقهای دانست و افزود: بیشترین حجم گردشگر ورودی و خروجی ایران با کشور عراق است، اما با این وجود حتی یک نمایشگاه گردشگری در این کشور برگزار نشده است. او این در حالی دانست که هزینههای قابل توجهی برای حضور در نمایشگاههایی مانند فیتور اسپانیا یا نمایشگاه لندن صرف میشود، در حالی که اولویت باید کشورهای همسایه باشند.
او با اشاره به تجربه موفق رودشو گردشگری در عراق گفت: پس از برگزاری این رودشو، آمار گردشگران ورودی از عراق بهطور محسوسی افزایش یافت و این تجربه نشان داد که دیپلماسی فعال گردشگری میتواند نتایج ملموسی به همراه داشته باشد. با این حال، مداخلات سیاسی و اداری مانع از تداوم این مسیر شده است.
بخش قابل توجهی از سخنان رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی به موضوع فساد و رانت در گردشگری اختصاص داشت.
رفیعی گفت: گردشگری سلامت و گردشگری علمی به شدت گرفتار رانت شدهاند و مجوزها به تعداد محدودی شرکت خاص اختصاص یافته است. این روند باعث شکلگیری دلالی و خروج گردشگران واقعی از چرخه رسمی شده و در نهایت به بدنامی گردشگری ایران منجر شده است.
او با انتقاد از رانت و فساد موجود در بخشهای دولتی از جمله در وزارتخارجه و وزارت بهداشت در موضوع ویزا و گردشگری سلامت اعلام کرد: در شرایطی که برخی شرکتهای دولتی و خصولتی با وجود تخلفات گسترده مورد حمایت قرار میگیرند، دفاتر گردشگری که فاقد هرگونه مفسده هستند، محکوم به زوال شدهاند.
به گفته او، وجود چنین تبعیضی مانع اصلی شکلگیری رقابت سالم در این صنعت است.
رفیعی یکی دیگر از چالشهای جدی دفاتر مسافرتی را نحوه اخذ مالیات دانست و توضیح داد: دفاتر گردشگری صاحب محصول نیستند و تنها بلیت یا خدمات اقامتی دیگران را میفروشند و از این محل کارمزد دریافت میکنند، اما ادارات مالیاتی مالیات را بر کل مبلغ فروش محاسبه میکنند.
او این روند را خلاف شرع و قانون دانست و گفت مالیات باید صرفاً از محل کارمزد دفاتر دریافت شود.
حرمت الله رفیعی با اشاره به افزایش قیمت بلیت هواپیما به افزایش ناگهانی قیمت بلیت یکطرفه کیش به قیمت ۱۰ میلیون تومان اشاره کرد و گفت: دفاتر گردشگری تنها سه درصد از مبلغ فروش بلیت هواپیما را بهعنوان کارمزد دریافت میکنند، اما باید مالیات کل ۱۰ میلیون تومان را بپردازند. این فشار مالی، ادامه فعالیت بسیاری از دفاتر را غیرممکن کرده است.
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی در پایان با هشدار نسبت به آینده صنعت گردشگری گفت: در صورت بروز دوباره جنگ، گردشگری بار دیگر به صفر خواهد رسید، هرچند پس از آن دوباره احیا میشود. با این حال، تداوم هشدارهای سفر از سوی کشورهای خارجی و حتی همسایگان، مانع جدی ورود گردشگران به ایران شده است.
او تأکید کرد: مردم دنیا همچنان به سفر به ایران علاقه دارند و ایران به یک مقصد ماجراجویانه تبدیل شده است، اما دولتها اجازه سفر نمیدهند. اگر این سیگنالهای منفی برداشته شود، حتی در همین شرایط نیز امکان ورود گردشگر به کشور وجود دارد؛ مشروط بر آنکه موانع داخلی، رانت و فساد از مسیر گردشگری کنار برود.
