دیدارنیوز در اولین روز سال ۲۰۲۶، نگاهی گذرا به آنچه در سال میلادی ۲۰۲۵ که گذشت، انداخت که البته ناگفته پیداست ماجرای تجاوز نظامی اسرائیل به خاک ایران مهمترین اتفاق در سال گذشته بود.
دیدارنیوز ـ نسرین نیکنام: سال ۲۰۲۵ سالی پر از فراز و نشیب بود و به جرات میتوان گفت حمله اسرائیل به ایران مهمترین اتفاق این سال بود، هر چند که بازگشت ترامپ به مسند ریاست جمهوری، ماجرای اعلام آتش بس در غزه و شرایط جنگی میان روسیه و اوکراین نیز همچنان در صدر اخبار جهان بود.
روایت اول: ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ برابر ۱۶ جون
در ساعات آغاز صبح روز جمعه بیست و سوم خرداد ۱۴۰۴ ایرانیان با صداهای مهیبی از خواب بیدار شدند و این صداها فقط یک اتفاق را نشان میداد؛ جنگ.
جنگی که بی دلیل و بدون آمادگی ایران آغاز و در همان ساعت اولیه منجر به ترور دهها نفر از سرداران شد. این خبرها کافی بود که توجه تمام دنیا معطوف به درگیری میان ایران و اسرائیل شود. هر چند که ادامه این جنگ به مدت ۱۲ روز هیچ وقت از حافظه تاریخی ایران و ایرانی پاک نخواهد شد، اما یک چیز مشخص بود؛ آمریکا به عنوان طراح این جنگ و اسرائیل به عنوان اجرا کننده به دنبال تغییر رژیم در ایران بودند و انتظار آنها در همان روزهای آغاز جنگ این بود که مردم به دلیل دلخوری و ناراحتی که از ساختار حاکمیت دارند آنها را همراهی خواهند کرد و با آمدن به خیابان آنها را به هدف میرسانند؛ اما این اتفاق نیافتاد و این جنگ ناجوانمردانه با کشته شدن بیش از هزار نفر از ایرانیان سوم تیرماه با اعلام خیر آتش بس به پایان رسید.
روایت دوم: بازگشت ترامپ
سال ۲۰۲۵ شاهد تحول مهمی با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید بود. این واقعه تأثیر مستقیمی بر ساختار نظام جهانی داشت، بهویژه در حوزه سیاستهای تجاری و اتحادهای بینالمللی.
این بازگشت در فضایی سیاسی و داخلی ملتهب در آمریکا صورت گرفت و همراه بود با اقداماتی جهت بازتعریف نقش آمریکا در جهان مانند، بازنگری در توافقنامههای تجاری، زیر سؤال بردن تعهدات گذشته و اتخاذ رویکردی سختگیرانهتر در موضوعات مهاجرت، جهانیسازی و زنجیرههای تأمین.
این تغییر، تنها یک تغییر ظاهری در قدرت نبود، بلکه گذر به سیاستی بستهتر و سختتر بود که موجب بیثباتی در بازارهای جهانی و بازآرایی راهبردی بسیاری از کشورها شد، مخصوصاً کشورهایی که وابستگی بالایی به بازار آمریکا یا حمایت امنیتی آن دارند.
آتش بس در غزه/ اکتبر ۲۰۲۵
پس از دو سال جنگ خونبار، اسرائیل و حماس در ماه اکتبر با آتشبس موافقت کردند. این دومین آتشبس سال بود. دولت بایدن در ماه ژانویه برای توافق آتشبسی مذاکره کرده بود که کمکهای بشردوستانه به غزه را افزایش میداد، بهحماس اجازه میداد تا ۳۳ گروگان را آزاد کند و از اسرائیل میخواست تا حدوداً ۲ هزار زندانی فلسطینی را آزاد کند. آتشبس موقت در اواسط ماه مارس پس از آنکه دو طرف بر سر شرایط تمدید آتشبس به توافق نرسیدند، بهپایان رسید.
دونالد ترامپ نقش محوری را در آتشبس ماه اکتبر داشت و قطر، ترکیه و مصر هم به میانجیگری کمک کردند. این توافق شامل طرح صلح سهمرحلهای برای غزه بود: ۱) آتشبس فوری با عقبنشینی نیروهای ارتش اسرائیل به مرزهای ازپیش تعیینشده و تبادل گروگانها و زندانیان، ۲) خلعسلاح حماس و اعزام نیروی ثبات بینالمللی به غزه و ۳) بازسازی حکومت فلسطین و بازسازی غزه. ایالات متحده فاز اول را کاملشده میداند با اینکه اسرائیل اصرار دارد تا زمانی که آخرین گروگان اسرائیلی آزاد نشود، وارد مرحله دوم نمیشود.
شورای امنیت سازمان ملل در ماه نوامبر طرح صلح غزه را تصویب کرد، اجازه استقرار نیروی ثبات بینالمللی را صادر کرد و خواستار تاسیس کمیتهای فلسطینی برای مدیریت روزمره غزه شد. با این حال رسیدن به صلح پایدار همچنان پیچیده باقی میماند. حماس هیچ نشانهای از خلع سلاح را نشان نمیدهد، اسرائیل حملات خود را در غزه از سر گرفته است و هنوز هیچ کشوری رسماً برای اعزام سرباز به نیروی ثبات بینالمللی متعهد نشده است.
روایت سوم: جنگ در اوکراین ادامه دارد
جنگ اوکراین که هماکنون در چهارمین سال خود قرار دارد، در سال ۲۰۲۵ هم بهطور خستگیناپذیر ادامه داشت. روسیه حملات موشکی و پهپادی خود را تشدید کرد، شهرهای اوکراین را بارها مورد هدف قرار داد که منجر به تلفات سنگین غیرنظامیان و آسیب به زیرساختهای اصلی این کشور شد.
در ماه مارس، روسیه استان کورسک را که اوکراین در حملهای غافلگیرانه در اوت ۲۰۲۴ تصرف کرده بود، پس گرفت. با این حال پیشرفتهای روسیه در اوکراین ناچیز بوده است؛ روسیه کنترل خود بر اراضی اوکراین را در سال ۲۰۲۵ کمتر از یک درصد افزایش داد. این دستاوردها با هزینههای مهیبی بهدست آمد. روسیه روزی تقریباً یک هزار سرباز از دست داده است.
تلفات اوکراین بسیار کمتر است، اما جمعیت این کشور فقط یکسوم جمعیت روسیه است. اوکراین در ماه ژوئن با «عملیات تارعنکوبت»، حمله مخفیانه پهپادها به عمق خاک روسیه که پنج پایگاه هوایی را هدف قرار داد، جهان را مبهوت کرد. اما این حمله نتوانست داینامیک اساسی جنگ را تغییر دهد. کارشناسان درباره اینکه روسیه و اوکراین چقدر و تا کی میتوانند به مبارزه ادامه دهند، بحث میکنند اگرچه موقعیت اوکراین بهنظر متزلزلتر بهنظر میرسد. دونالد ترامپ اصرار دارد که کییف «کارتهای لازم» برای پیروزی را ندارد و همچنان با افزایش حمایتهای آمریکا مخالف است.
اروپا حمایتهای مالی و نظامی قابلتوجهی را برای کییف فراهم میکند و اتحادیه اروپا سال ۲۰۲۵ را با توافق برای اهدای وام ۱۰۵ میلیارد دلاری به کییف به پایان رساند. این وام میتواند دوسوم از نیازهای مالی اوکراین را در دو سال آینده فراهم کند. ترامپ تلاش میکند ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین را برای پذیرش آتشبسی فشار آورد که بسیاری از کارشناسان آن را بهشدت بهنفع روسیه میدانند. با این حال ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه احتمالاً تا زمانی که آنچه میخواهد بهدست نیاورد تسلیم نخواهد شد.
روایت چهارم؛ رقابت هوشمصنوعی تشدید میشود
در ژانویه ۲۰۲۵، شرکت چینی «دیپسیک» با انتشار مدل هوش مصنوعی که با بهترین الگوهای هوش مصنوعی آمریکایی مطابقت داشت را بدون استفاده از تراشههای پیشرفته شرکت انویدیا که در تمام کاربردهای برجسته هوشمصنوعی حیاتی هستند، توجه جهانی را به خود جلب کرد. کارشناسان ادعاهای دیپسیک را به چالش کشیدند، اما شرکتهای آمریکایی آنها را دلیلی برای سرمایهگذاری بیشتر در حوزه هوشمصنوعی دیدند.
اهمیت تراشهها در توسعه هوشمصنوعی، تصمیم اولیه دولت ترامپ را برای ادامه و سپس گسترش محدودیتهایی که دولت بایدن بر صادرات نیمههادیهای پیشرفته ساخت آمریکا یا ساختهشده با فناوری آمریکایی گذاشته بود، تقویت کرد. اما با این حال ترامپ دو هفته پیش در جهت مخالف حرکت کرد و به شرکت انویدیا اجازه داد تا تراشههای H۲۰۰ را به چین بفروشد. این تصمیم انتقادهای تند و تیزی را مبنی بر اینکه او امنیت ملی ایالات متحده را بهخطر میاندازد، بهراه انداخت.
در این میان آنچه گم شده این حقیقت است که رقابت هوش مصنوعی فقط به این مربوط نیست که کدام کشور بهترین مدلها را میسازد بلکه چهکسی میتواند در ادغام هوش مصنوعی در کارکرد روزمره بهتر عمل کند. در اینجا چین ممکن است مزیتی داشته باشد. در این میان، سوال منتقدان این است که آیا هوش مصنوعی به شکستی حماسی تبدیل میشود که به اقتصاد شوک وارد میکند یا به موفقیتی حماسی که مشاغل را از بین میبرد.
