سیاست خارجی ایران: تقابل خدا و شیطان

دیدارنیوز در موضوع قدسی کردن امر سیاست‌ورزی و توجیه سیاست عدم تعامل با جهان با دستاویز ارزش و آرمان دینی، با حسن محدثی جامعه‌شناس دین، گفتگویی انجام داده است که در زیر می‌خوانید:

حسن محدثی در پاسخ به این سوال که چرا اتخاذ عدم عقلانیت در رویکرد سیاست خارجی ایران از طرف طیفی از دولتمردان با دستاویز دین توجیه می‌شود، گفت: مشکل اساسی، در اجرای طرح قدسی‌سازی در تمام ارکان سیاسی و اجتماعی در ایران است. در این طرح، هدف، پیاده کردن نوعی نظم قدسی و دینی در مواجهه با جهان خارج و همچنین در داخل است. در چنین طرحی، مخالفت با تکثر، مطلق‌گرایی و دیدن جهان به شکل دو قطب اهریمنی ـ. الهی در منویات و تصمیمات کلان پیاده می‌شود.

محدثی افزاد: این نوع نگاه به هستی، تاریخ، جامعه و نظم بین الملل، مبتنی بر دو قطبی اهریمنی- الهی است، در این معنا، کسانیکه می‌خواهند نظم قدسی را پیاده کنند الهی هستند و قطب مقابل در عرصه بین الملل هر که باشد اهریمن است، در داخل نیز نیرو‌های داخلی اگر از این نوع نگرش، پیروی و اطاعت نکنند، در زمره همان اهریمن‌های جهانی و متحد آن‌ها به حساب می‌آیند.

حسن محدثی در ادامه به غیرممکن بودن اجرای طرح قدسی در عرصه بین‌المللی اشاره کرد و گفت: صاحبان این رویکرد، تکثر درنظم جهانی را به رسمیت نمی‌شناسند و همچنین نمی‌پذیرند که سیاست، امری عرفی و نه الهی است و نمی‌توان با رویکردی تک صدایی و دینی که در پی یکپارچه‌سازی است، آن هم در عصری که یکپارچه‌سازی امکان ندارد، با جهان تعامل کرد.

این جامعه‌شناس دین در توضیح آسیب‌های رویکرد ایدئولوژیک به سیاست خارجی گفت: نظام سیاسی حاضر، نه تنها حاضر به قبول تکثر در عرصه بین المللی و ناکارآمدی تک صدایی و آرمان گرایی ایدئولوژیک نیست، حتی نمی‌پذیرد در حرکت به سمت آرمان، مقطعی نگاه کند. مثلاً فرض کنید ایدئولوژی حاکم می‌گوید اسرائیل باید از بین برود، آیا مجبوریم این ایدئولوژی را که در حال حاضر قابل تحقق نیست فریاد بزنیم؟ هر نیروی عقلانی در مواجهه با دیگر نیرو‌های موجود در محیط، سعی می‌کند منطقی برخود کرده و بسته به امکانات خود وارد گفتگو یا منازعه شود.

وی ادامه داد: ما برای رسیدن به آرمان خود باید مرحله به مرحله جلو برویم. روشن است اگر بدون محاسبه امکانات، حرف آخر را اول بزنیم با خطر مواجه می‌شویم، بنابراین عقلانیت حکم می‌کند بتوان با نیرو‌ها و امکانات موجود- در داخل یا خارج- بازی کرد، اما با این نوع نگاه اهریمنی و الهی، هر نوع عملکرد عقلانی به معنای عدول از ایدئولوژی و آرمان تلقی می‌شود.

محدثی در اثبات سخن خود از زندگی سیاسی پیامبر اکرم (ص) مثال آورد و گفت: اگر در رفتار پیامبر (ص) هم دقت کنیم، می‌بینیم که ایشان همزمان با همه طرفین وارد نزاع نمی‌شد، فقط با کسانی جنگ می‌کرد که شمشیر می‌کشیدند. در حین این که با بخشی از مشرکان می‌جنگید، با گروهی دیگر از آن‌ها معامله می‌کرد و وارد روابط با آن‌ها می‌شد. پیامبر (ص) نگاه دو قطبی و خط کشی اهریمنی-الهی نداشت.

وی ادامه داد:، اما سیاست فعلی، چون دوقطبی می‌نگرد، قادر به تعامل با جهان متکثر و عرفی نیست، نه تنها نیست بلکه در مواقعی هم که خود را مجبور به مذاکره ببیند، چون از موضع خداـ شیطان به مساله نگاه می‌کند، گویی در حال دست دادن با شیطان است و از طرف طیفی از جریان‌های سیاسی و مردم به عنوان سیاستی که از موضع خود عدول کرده است تلقی می‌شود، این درحالی است که نظامی که می‌خواهد عقلانی عمل کند از ابتدا حرف آخر را نمی‌زند.

حسن محدثی افزود: این نگاه دوقطبی را به خوبی می‌توان در نظم سیاست داخلی و سرکوب برخی معترضین نیز دید، به این معنا که وقتی نیروی اعتراضی به وسط می‌آید و نارضایتی خود از شرایط موجود را بیان می‌کند، از طرف سیاست رسمی، نیرو‌های شیطانی و معاند تصویر شده و روز سرکوب آن‌ها یوم الله نام می‌گیرد، یعنی آن نیرو‌هایی که با ما هستند یک روز الهی را رقم می‌زنند و آن نیرو‌هایی که اعتراض می‌کنند با شیاطین همدست هستند.