"دیدارنیوز" داستان قربانی کردن حضرت اسماعیل را مورد نقد و بررسی قرار داد؛

در سوره مبارکه صافات، داستان قربانی کردن حضرت اسماعیل به دست حضرت ابراهیم خلیل آمده است. حضرت ابراهیم علیه‌السلام به دفعات در خواب دید که فرزندش را قربانی می‌کند. پیرامون آنچه ابراهیم خلیل انجام داد نظرات مختلفی بیان شده است. ورای دیدگاه دینی که عمل پیامبر خدا را اوج بندگی و خلوص بیان کرده‌اند نظرات دیگری هم بیان شده است.

کد خبر: ۳۱۸۰۷
۱۲:۰۲ - ۲۱ مرداد ۱۳۹۸

قربان

دیدارنیوز ـ مسلم تهوری: قربانی کردن سنتی به درازنای تاریخ دارد. هابیل و قابیل اولین انسان‌هایی هستند که مأمور به قربانی کردن شدند. در ادیان ابراهیمی مخصوصا دین یهود،  قربانی کردن جایگاه ویژه‌ای داشته و دارد.


در سوره مبارکه صافات، داستان قربانی کردن حضرت اسماعیل به دست حضرت ابراهیم خلیل آمده است. حضرت ابراهیم علیه‌السلام به دفعات در خواب دید که فرزندش را قربانی می‌کند. هر چند در این‌باره اختلاف است که قربانی، اسماعیل بوده و یا اسحاق؛ یهودیان و گروهی از اهل تسنن معتقدند قربانی اسحاق علیه‌السلام بوده و قاطبه شیعیان معتقدند اسماعیل علیه‌السلام به قربانگاه برده شده است.


در این‌باره داستان‌های زیادی در کتب تفسیری و تاریخی بیان شده است که ماحصل همه آن‌ها این است که حضرت ابراهیم فرزندش اسماعیل را به قربانگاه برد و به او گفت خداوند امر کرده که تو را قربانی کنم و اسماعیل نیز امر خداوند را گردن نهاد و از پدر خواست امر خدای را اجابت کند. ابراهیم به خواسته اسماعیل دست و پای فرزندش را بست و او را به صورت بر زمین گذارد و کارد را بر گلویش قرار داد، اما کارد بر گلوی اسماعیل کاری نبود و نبُرید. در این هنگام جبرائیل به دستور خداوند، قوچی را به ابراهیم عرضه کرد و از او خواست به جای اسماعیل، آن قوچ را سر ببرد.


در قرآن کریم جزئیات این داستان بیان نشده است و آنچه از آیات ۱۰۲ تا ۱۰۷ سوره صافات بر می‌آید چنین است:


پس چون نوجوان در کار و کوشش به پای او رسید پدر گفت:‌ای فرزندم! همانا در خواب می‌بینم که تو را ذبح می‌کنم پس بنگر که چه می‌بینی و نظرت چیست؟ فرزند گفت:‌ای پدر آنچه را مأمور شده‌ای انجام ده که به زودی اگر خدا بخواهد مرا از صبرکنندگان خواهی یافت (۱۰۲)، چون هر دو تسلیم شدند او را به پیشانی افکند (۱۰۳) ما ندایش دادیم‌ای ابراهیم (۱۰۴) خوابت را به حقیقت پیوستی و ما نیکوکاران را چنین پاداش می‌دهیم (۱۰۵) این آزمایشی آشکارا بود (۱۰۶) و او را به گوسفندی بزرگ باز خریدیم (۱۰۷)


پیرامون آنچه ابراهیم خلیل انجام داد نظرات مختلفی بیان شده است. ورای دیدگاه دینی که عمل پیامبر خدا را اوج بندگی و خلوص بیان کرده‌اند نظرات دیگری هم بیان شده است.


از منظر دینی، فردریش هگل و سن آگوستین معتقدند این ایمان ابراهیم بوده است که او را به سمت قربانی کردن فرزندش سوق داد نه عقلش. توماس آکویناس، عمل ابراهیم علیه‌السلام را مطابق ایمان و عقل می‌داند و معتقد است فرمان الهی که سبب ساز عمل قربانی کردن از سوی ابراهیم بود هم از لحاظ دینی و ایمانی، قابل توجیه است و هم از نظر عقلانی.


سورن کرکگور معتقد است ابراهیم با این عملش از اخلاق فراتر رفت و درون را بر برون ترجیح داد.


امانوئل لویناس مدعی است این عمل، امری اخلاقی بوده است نه دینی. او اعتقاد دارد کشتن فرزند توسط این پیامبر الهی یک کار موجه اخلاقی است، زیرا خداوند به مثابه «دیگری» مطلق به او چنین فرمانی داد.


اما در این بین، نظرات متفاوتی نیز بیان شده است. ایمانوئل کانت و ابن عربی سخت‌ترین موضع را در برابر این اتفاق اتخاذ کرده‌اند. کانت عمل پیامبر را نقد می‌کند و مدعی می‌شود که حضرت ابراهیم ـ نعوذبالله ـ دچار توهم شده است.


ابن عربی که ذبیح را اسحاق می‌داند معتقد است ابراهیم خطا کرد در خواب خود، و خواست اسحاق را ذبح نماید. بر خلاف مشهور ابن عربی معتقد است گوسفند در خواب ابراهیم به صورت اسحاق ظاهر شده به این مناسبت که هر دو منقاد اوامر الهی هستند. یعنی درست است که ابراهیم در خواب دید پسرش اسحاق را ذبح می‌کند، ولی در واقع مقصود همان گوسفند بود.


ابن عربی پیرامون آیه ۱۰۵ سوره صافات نیز تعبیر متفاوتی دارد و برخلاف مشهور که آن را در وصف ابراهیم خلیل می‌دانند می‌گوید: خداوند خطاب به ابراهیم فرمود: «قد صدقت الرویا ...» و آنچه را که در خواب دیدی صادق شمردی و نفرمود صدقت فی الرویا ...؛ صادق بودی در رویا و آنچه دیدی. زیرا ابراهیم علیه‌السلام ظاهر رویای خود را گرفت و آن را تعبیر نکرد در حالی که رویا احتیاج به تعبیر دارد.


فارغ از إن قلت‌هایی که در این‌باره بیان شده است آنچه مهم است فلسفه و حکمت عمل ابراهیم است. ابراهیم خلیل عبودیت و بندگی را برای تمامی اعصار معنی کرد. آن حضرت، اسماعیل را به قربانگاه برد تا در مقام عمل ثابت کند می‌بایست به اوامر الهی گردن نهاد و عزیزترین‌هایت را در راه خدا قربانی کنی. اتفاقی که در محرم سال ۶۱ هجری توسط سیدالشهدا علیه‌السلام به منصه ظهور رسید.


دکتر علی شریعتی با امعان نظر به داستان قربانی کردن اسماعیل، فلسفه و حکمت آن را چنین بیان کرده است:


«.. این را تو خود می‌دانی، تو خود آن را، او را ـ هر چه هست و هر که هست ـ باید به منا آوری و برای قربانی، انتخاب کنی، من فقط می‌توانم نشانی‌هایش را به تو بدهم:


آنچه تو را در راه ایمان ضعیف می‌کند، آنچه تو را در "رفتن"، به "ماندن" می‌خواند، آنچه تو را، در راه "مسئولیت" به تردید می‌افکند، آنچه تو را به خود بسته است و نگه داشته است، آنچه دلبستگی‌اش نمی‌گذارد تا "پیام" را بشنوی، تا حقیقت را اعتراف کنی، آنچه تو را به "فرار" می‌خواند. آنچه تو را به توجیه و تاویل‌های مصلحت جویانه می‌کشاند، و عشق به او، کور و کرت می‌کند؛ ابراهیمی و "ضعف اسماعیلی" ات، تو را بازیچه ابلیس می‌سازد.


در قله بلند شرفی و سراپا فخر و فضیلت، در زندگی‌ات تنها یک چیز هست که برای بدست آوردنش، از بلندی فرود می‌آیی، برای از دست ندادنش، همه دستاورد‌های ابراهیم وارت را از دست می‌دهی، او اسماعیل توست، اسماعیل تو ممکن است یک شخص باشد، یا یک شیء، یا یک حالت، یک وضع، و حتی، یک "نقطه ضعف"!


... و اکنون، ابراهیمی، و اسماعیلت را به قربانگاه آورده‌ای. اسماعیل توکیست؟ چیست؟ مقامت؟ آبرویت؟ شغلت؟ پولت؟ خانه‌ات؟ باغت؟ اتومبیلت؟ خانواده‌ات؟ علمت؟ درجه‌ات؟ هنرت؟ روحانیتت؟ لباست؟ نامت؟ نشانت؟ جانت؟ جوانیت؟ زیبایی‌ات؟ و من چه می‌دانم؟ این را باید خود بدانی و خدایت. من فقط می‌توانم نشانی‌هایش را به تو بدهم، آنچه تو را در راه ایمان ضعیف می‌کند، آنچه تو را در راه مسئولیت به تردید می‌افکند، آنچه دلبستگی‌اش نمی‌گذارد تا پیام حق را بشنوی و حقیقت را اعتراف کنی، آنچه تو را به توجیه و تاویل‌های مصلحت‌جویانه و ... به فرار می‌کشاند و عشق به او کور و کرت می‌کند و بالاخره آنچه برای از دست ندادنش، همه دستاورد‌های ابراهیم وارت را از دست می‌دهی، او اسماعیل تو است! اسماعیل تو ممکن است یک شخص باشد یا یک شیئی، یا حالت، یا یک وضع، و یا حتی یک نقطه ضعف! تو خود آن را هر که هست و هر چه هست باید به منی آوری و برای قربانی انتخاب کنی. چه ذبح گوسفند به جای اسماعیل قربانی است، و ذبح گوسفند به جای گوسفند قصابی»!
 
 

ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
گفتگو
یادداشت
پربازدیدها
پربحث ترین ها
آخرین اخبار
عکس
بشنوید
فیلم